Vandaag steken we de aflevering iets anders in. Na ruim vijf jaar leren is er een gek gevoel ontstaan. Ik ervaar steeds vaker een spanningsveld met beleggen. Ga ik wel vooruit naarmate ik meer leer? Ondertussen heb ik daar natuurlijk wat langer over na kunnen denken, en het blijkt een klassieke cognitieve overgang te zijn, van beginneling naar expert. Hierbij komt een reëel risico kijken, dat je eindigt in de competente middelmaat. Ik schreef het volgende als een soort startpunt:

Ik heb het gevoel dat hoe langer ik beleg, hoe ingewikkelder het hele proces wordt. Als jonge, naïeve starter duik je op alles wat ook maar een kans lijkt. Risico’s kun je nog lastig inschatten en één goed narratief is al snel superovertuigend.

Naarmate je meer ervaring opdoet, heb je meer gezien: je hebt bearmarkets meegemaakt, gezien hoe financiering een bedrijf kan nekken, hoe narratieven razendsnel kunnen draaien, en je hebt ook gewoon veel meer theorie geleerd. Alles wat je onderweg tegenkomt, probeer je mee te wegen in je beslissingen. Zonder dat je dat echt concreet kunt maken, voelt het alsof dit automatisch tot betere keuzes leidt.

En tot op zekere hoogte is dat (meestal) ook zo, maar je wordt tegelijk risicomijdender. Beslissingen kosten meer tijd, overtuigingen ook, terwijl je eigenlijk onbevangen wil blijven. Voor je het weet, kom je in de middelmaat terecht. Alle ‘uitzonderingen’, het extreme, mis je dan. Hoe ga je hiermee om?

Milou en ik gaan hierover in gesprek. We gaan door de verschillende fases van leren. We bespreken waar we staan na vijf jaar. Volgens ChatGPT zit ik nu in de gevaarlijkste fase. En bedankt, daar bewust van zijn is het begin om verder te leren!

Leren is niet lineair

Naarmate je langer belegt, word je steeds professioneler, en je onderbouwing dus steeds genuanceerder. Het resultaat is dat je vaak in het midden uitkomt. Daardoor denkt uiteindelijk iedereen steeds vaker hetzelfde. Misschien is dat ook een verklaring waarom een gemiddeld fonds de afgelopen zes jaar een onderweging in big tech had. Als je een hoop complexiteit toevoegt aan je onderbouwing, kan je goed uitleggen waarom het onverstandig is om daarin te beleggen.

“Je bent verschoven van narratief-gedreven naïviteit naar geïnternaliseerde voorzichtigheid, waarbij kennis niet meer bevrijdt maar verlamt.”

Het gevoel dat ik steeds meer in de middelmaat terecht ben gekomen, zit er al iets langer. Zo nu en dan maakte ik ook al een opmerking in de podcast, waarbij het achteraf beter te plaatsen valt. De afgelopen dagen ben ik regelmatig aan de praat geraakt met ChatGPT. LLM’s zijn bijzonder goed om gedachten mee uit te wisselen en onderbuikgevoelens mee te delen. Het helpt enorm bij het structureren van je gedachten. Verderop vind je dan ook veel stukjes uit onze gesprekken, die zijn soms gewoon te goed om niet een-op-een te kopiëren.

De verschillende fases

De meesten denken (misschien wel onbewust) dat de ontwikkeling van leren als volgt werkt: weinig kennis → meer kennis → betere beslissingen. Zo werkt het helaas niet, daar kom je ook wel snel achter in beleggen. Kennis stapelt zich op, maar beoordelingsvermogen groeit niet automatisch mee. Hoe ga je daar dan mee om?

De bovenste Midwit meme past wel erg goed bij de vier verschillende fases van leren. Omdat leren niet lineair is:

• Fase 1: onwetend → hoge actie
• ⁠Fase 2: bewust onbekwaam → verlamming
• ⁠Fase 3: competente middelmaat
• ⁠Fase 4 (zeldzaam): geïnternaliseerde eenvoud.

De meeste mensen blijven steken in fase 3. Niet alleen beleggers, dit geldt eigenlijk voor elk vak. Mensen blijven niet hangen in fase 3 omdat ze dom zijn, maar omdat ⁠ze alles willen meenemen zonder harde scheiding tussen wat echt telt en wat alleen ruis is.

Fase 1: Onwetend → hoge actie

Cognitieve staat

• Weinig modellen
• Lage interne frictie
• Narratieven voelen ‘waar’

Waarom dit soms werkt

• Hoge variantie
• Je mist risico’s, maar ook kansen niet
• Convexiteit blijft intact

Blinde vlek

• Je weet niet wat je niet weet
• Maar: je handelt.

Fase 2: Bewust onbekwaam → verlamming

Cognitieve staat

• Je ziet hoe complex de wereld is
• Elk besluit heeft tegenargumenten
• Elk succesverhaal heeft een kerkhof erachter

Wat hier misgaat

• Kennis komt binnen als waarschuwing, niet als structuur
• Alles voelt conditioneel
• Je vertrouwt je intuïtie niet meer, maar hebt nog geen alternatief

Dit is waar veel mensen tijdelijk stoppen met handelen.

Fase 3: Competente middelmaat (de valkuil)

Dit is de gevaarlijkste fase.

Cognitieve kenmerken

• Je weet ‘genoeg’
• Je beslissingen zijn rationeel verdedigbaar
• Je vermijdt duidelijke fouten

Maar:

• Je weegt alles
• Je maakt geen harde scheiding tussen:
• wat beslissend is
• wat slechts informatief is
• Elk risico voelt onnodig

Resultaat:

• Lage tracking error
• Weinig missers
• Maar ook geen extreme uitkomsten
• Alles willen meenemen, zonder harde scheiding tussen wat telt en wat ruis is.

Belangrijk: dit voelt volwassen. En juist daarom blijven mensen hier steken.

Fase 4: Geïnternaliseerde eenvoud

Dit is géén terugkeer naar naïviteit. Het is bewust amputeren van kennis.

Mentale verschuiving

• Niet: “Ik weet veel”
• Maar: “Ik weet wat ik negeer”

Kenmerken

• Weinig criteria, maar keihard
• Beslissingen voelen licht, niet zwaar
• Onzekerheid is geaccepteerd, niet opgelost

Cruciaal verschil met fase 3:

In fase 3 probeer je complexiteit te managen. In fase 4 besluit je welke complexiteit irrelevant is.

Dat vereist:

• zelfvertrouwen
• verliesacceptatie
• vooraf gekozen grenzen

En dat is psychologisch veel moeilijker dan slim zijn.

Waar sta ik?

Dat is voor mij heel duidelijk, fase 3! Wat gaat er nu fout in deze fase? De fout is niet een gebrek aan intelligentie of discipline. De fout is: geen expliciete definitie hebben van ‘dit doet er niet toe’.

Zonder die definitie:

• wordt elke extra kennis een veto
• wordt voorzichtigheid gelijkgesteld aan wijsheid
• verdwijnt asymmetrie vanzelf

Daarom voelt fase 4 vaak ‘te simpel’ en daarom durven maar weinig mensen daar te blijven. Als belegger is dit wel de fase waarin je wil opereren. Geïnternaliseerde eenvoud, wat is dat eigenlijk? Even het woordenboek erbij pakken:

Geïnternaliseerde eenvoud beschrijft het proces waarbij een complex concept, vaardigheid of principe zo diep wordt begrepen en eigen gemaakt dat het intuïtief wordt, vrij van externe instructie of mentale ruis, waardoor het moeiteloos kan worden toegepast, vergelijkbaar met hoe een meesterkunstenaar iets schildert vanuit pure innerlijke essentie. Het gaat om het verinnerlijken van een kernprincipe, zodat het een onbewust deel van je handelen wordt, wat leidt tot meer authenticiteit en effectiviteit.

Ik moet dan direct aan Chris Hohn denken. In de podcastaflevering waarin we hem aan het woord laten, legt hij goed uit wat intuïtie is.

“Intuition is pattern recognition… it’s the opposite of intellect. It’s thinking without thinking” — Chris Hohn

En nu?

Hoe kom ik in fase 4? Of anders verwoord: hoe ontsnap ik aan de middelmaat? Volgens mij ontstaat middelmaat niet door te weinig kennis, maar door te weinig weg te durven laten. Mogelijk heeft de richting van leren daar wel invloed op. Tot nu toe heb ik voornamelijk van buiten naar binnen geleerd. Misschien wordt het tijd om het om te draaien: van binnen naar buiten leren.

Dat betekent niet dat je geen uren meer moet maken; doorzettingsvermogen om te blijven lezen, denken, moduleren en redeneren blijft belangrijk. Meer kennis erin stoppen geeft nog maar beperkte vooruitgang. De grote winsten zijn mogelijk ergens anders te behalen.

Mijn beoordelingsvermogen is niet automatisch meegegroeid met mijn kennis. Sterker nog, mogelijk heeft mijn extra kennis het speelveld voor mij veranderd. Beleggen is voor mij soms verlammend. In de loop der tijd is de complexiteit vanzelf gegroeid; de eenvoud moet weer teruggebracht worden. Complexiteit is het natuurlijke gevolg van tijd, ervaring, informatie en trauma. Als ik denk aan eenvoud, is het actief schrappen, herhaaldelijk weigeren en bewust vergeten.

“Simplicity is the ultimate sophistication.” — Da Vinci

Da Vinci heeft daar ooit wat over gezegd, haha! Niet omdat het mooi klinkt, maar omdat het tegen de richting van de tijd ingaat. Beleggers hebben vaak tijd aan hun zijde, maar daarmee komt ook complexiteit.

“Wisdom is knowing what to ignore.”

De komende maanden heb ik voldoende te doen. Het ziet er nu naar uit dat ik vooral mijn focus moet verscherpen. Welk spel speel ik nu eigenlijk? Wat wil ik nu echt en welke filters passen daarbij?

Geld vs beleggen voor de lange termijn

Sidecar Investor op Twitter is een van mijn favorieten daar. Een paar maanden geleden kwam hij met een knaller van een tweet. Ik ben zo vrij geweest om die volledig te vertalen. Steeds sterker heb ik het idee dat je eigen gedrag de maker of de kraker is voor je rendement.

“Not one in a thousand seriously plans and acts as one must to make a fortune.” — Thomas Phelps

Beleggers dromen van rijk worden. En in gesprekken klinken we vaak best verstandig: selectief zijn, gedisciplineerd blijven, geduld hebben. Maar wie naar portefeuilles kijkt – en vooral naar gedrag – ziet iets anders.

Er is een ongemakkelijke waarheid: de meeste beleggers halen geen uitzonderlijke rendementen, omdat ze er eigenlijk niet écht voor gaan.

Het ligt zelden aan intelligentie of toegang tot informatie. Het zit in de kloof tussen wat we zeggen en wat we doen. Veel beleggers zoeken (onbewust) comfort en bevestiging: ze spreiden alles dood, kijken koersen meerdere keren per dag, en raken van slag bij elke tik omlaag. Terwijl markten nu eenmaal bewegen. Hard ook.

Wie wél resultaten van een buitencategorie wil, heeft een aanpak nodig die af en toe een extreme uitschieter kan meepakken. En daar hoort iets bij wat je niet in een spreadsheet ziet: zelfvertrouwen in je strategie. De ruggengraat om vast te houden als een aandeel daalt. Want zelfs bij geweldige bedrijven zijn dalingen van 30%, 40% of 50% geen science fiction — ze gebeuren. Het vraagt dat je het nieuws en de meningen kunt uitzetten, en accepteert dat je vermogen soms flink op en neer klapt.

En ja: het betekent ook dat je er soms even dom uitziet. Dat je positie rood staat, terwijl iedereen op verjaardagen roept dat ‘cash ook rendement is’ of dat jij ‘te veel risico neemt’. Dat hoort erbij.

De meeste beleggers willen wel de winst, maar niet het ongemak dat die winst mogelijk maakt. Dus kopen ze van alles een beetje, stappen ze te vaak in en uit, en noemen ze dat ‘risicomanagement’. Het voelt rationeel omdat je bezig bent — maar vaak is het vooral oversturen: handelen omdat de markt vandaag een ander humeur heeft, terwijl dat humeur meestal tijdelijk is.

Als je echt buitengewone resultaten wil, betaal je collegegeld. Niet aan een cursus of guru, maar aan de markt zelf: volatiliteit verdragen en soms alleen durven staan.

De eerste stap naar levensveranderend geld met aandelen? Gedraag je dan als iemand die levensveranderend geld verdient met aandelen.

Mentale modellen

Nog niet zo lang geleden hebben we een aflevering gemaakt over mentale modellen. Het voelde op zijn zachtst gezegd net aan als een introductie in het onderwerp. Er zijn zo extreem veel mentale modellen die wij als belegger kunnen leren. Ik heb besloten om er elke maand twee te gaan leren.

209. Mentale modellen | € 491.100

Even een stapje terug: wat zijn mentale modellen? Het zijn compacte ‘denklenzen’: simpele, herbruikbare verklarings- en beslisstructuren die je helpen om de (beleggings)wereld te interpreteren en consequentere keuzes te maken. Het zijn geen voorspellingen of trucjes, eerder een manier om ruis te scheiden van signaal en om onder onzekerheid toch helder te blijven denken. Je kan het zien als een beslisprotocol in je hoofd, waarbij keuzes in de toekomst al zijn vastgelegd.

Occam’s razor

Occam's razor stelt dat bij meerdere verklaringen voor hetzelfde verschijnsel de meest eenvoudige verklaring (die de minste aannames vereist) meestal de juiste is. Niet omdat simpel altijd waar is, maar omdat elke extra aanname een extra kans is om fout te zitten.

How to Use Occam’s Razor Without Getting Cut

Occam’s razor is one of the most useful, (yet misunderstood,) models in your mental toolbox to solve problems more quickly and efficiently. Here’s how to use it.

fs.blog

In een financiële analyse betekent dit de voorkeur geven aan eenvoudige redeneringen boven ingewikkelde theorieën. Het garandeert niet dat de eenvoudigste verklaring in elk geval waar is, maar het is een herinnering om analyses niet complexer te maken dan nodig. In onzekerheid zijn ‘minder bewegende delen’ vaak robuuster.

Het model zegt vooral: voeg complexiteit pas toe als het aantoonbaar extra verklaringskracht heeft. De volgende vragen zijn mogelijk interessant om aan jezelf te stellen:

• Wat zijn mijn top-drie aannames?
• Als ik één aanname verwijder, werkt de thesis dan nog? Zo niet: fragiel.
• Hoeveel ‘moving parts’ moeten tegelijk goed gaan?
• Denk aan groei + marge + multiple + macro + uitvoering.
• Waarom is dit beter dan niks doen of index kopen?
• Op welke aannames wordt het narratief nu gedragen?
• Voeg ik niet onnodige complexiteit toe aan de thesis?
• Welke extra aannames voeg ik toe om bullish te worden?

Middle Ground Fallacy

De Middle Ground Fallacy (ook wel false compromise genoemd) is een mentaal model en drogreden waarbij men aanneemt dat de waarheid of beste oplossing automatisch ergens in het midden ligt tussen twee uitersten. Dat klinkt redelijk, maar is vaak onjuist. De denkfout luidt:

“Als twee mensen het oneens zijn, dan zal de juiste oplossing wel het gemiddelde van hun standpunten zijn.”

Bijvoorbeeld persoon A: “De aarde is rond” en persoon B: “De aarde is plat”. De conclusie kan niet zijn: de aarde is een beetje rond en een beetje plat. Het midden voelt gematigd, rationeel en veilig, maar waarheid en kwaliteit zijn niet democratisch.

What Is the Middle Ground Fallacy—And How To Avoid It - Niels Bohrmann

Many people compromise for the sake of compromising, even when they shouldn’t. This is called the middle ground fallacy. This fallacy can have disastrous consequences for your life. That’s why you must learn to spot it. Learn what exactly qualifies as a middle ground fallacy, why we are so prone to it, and how to ... <p class="read-more-container"><a title="What Is the Middle Ground Fallacy—And How To Avoid It" class="read-more button" href="https://nielsbohrmann.com/middle-ground-fallacy/#more-10786" aria-label="Read more about What Is the Middle Ground Fallacy—And How To Avoid It">Continue</a></p>

nielsbohrmann.com

Dit mentale model is voornamelijk goed toepasbaar bij waarderen en dan in het bijzonder bij de verschillende scenario’s. Het hoogste percentage wordt in het algemeen toegekend aan de normal case. Bear en Bull krijgen ongeveer twintig wegingen. Maar in de praktijk zullen uitkomsten vaker naar uitersten toeschieten, ofwel naar bear of naar bull. Maak beide uitersten concreet en zoek naar asymmetrie daartussen. Verlaag (of verhoog) niet zomaar even de omzetgroei en marges. Dat is geen eigen scenario!

We worden non-stop verleid om een klein beetje van de strategie af te wijken, omdat de situatie daarom vraagt. Voorbeeld: ik room Meta maar een beetje af, want nu wordt het wel een erg groot onderdeel van mijn portfolio, in combinatie met een flinke waardering. Terwijl je strategie heel duidelijk is: let your winners run en/of verkoop bij extreme overwaardering. Een beetje verkopen is exact wat de Middle Ground Fallacy is. Dat klinkt redelijk, maar is vaak onjuist.

In beleggen is ‘ergens in het midden’ vaak geen mening, maar een gebrek aan model. De volgende vragen zijn mogelijk interessant om aan jezelf te stellen:

• Wat zijn de twee uitersten (bull & bear) precies?
• Hoe erg ben ik comfort aan het zoeken in mijn analyse?
• Is de pay off asymmetrisch?
• Waar zit de asymmetrie precies?
• Is downside begrensd of onbeperkt?
• Is upside afhankelijk van één trigger?
• Waar in mijn analyse zit ik te veel in het midden?

PDT-update: directe koppeling Interactive Brokers!

Interactive Brokers krijgt de eer om als eerste een complete verbinding met PDT te hebben. Vanwege het grote aantal introducing brokers wereldwijd, nemen we voor de Nederlandse en Belgische markt rechtstreeks LYNX, MEXEM, Easybroker en Today’s Broker mee. Deze vijf brokers kunnen nu worden verbonden met jouw PDT-account. Alle wijzigingen worden dan automatisch in PDT opgeslagen.

Alle mutaties (zoals transacties, dividenden, kosten en stortingen/opnames) worden automatisch doorgevoerd, waardoor er geen ‘handmatig’ werk meer nodig is! Lees onze helpartikelen voor jouw broker om aan de slag te gaan.

• Interactive Brokers (Dutch / English)
• LYNX (Dutch / English)
• MEXEM (Dutch / English)
• EasyBroker (Dutch / English)
• Today's Brokers (Dutch / English)

Verzoek om nieuwe broker te importeren

Je hebt nu de mogelijkheid om een nieuwe brokerimport aan te vragen en de export van jouw broker toe te voegen, zodat we meer brokerexports kunnen verzamelen. Op deze manier krijgen we meer exports per broker, waardoor we de ondersteuning sneller kunnen realiseren!

Betafuncties en meer…

We hebben een nieuwe pagina met bètafuncties aangemaakt waar je experimentele functies kunt activeren voordat ze beschikbaar zijn. Deze pagina is bedoeld voor experimenten met mogelijke nieuwe functies die we kunnen introduceren.

Drawdowngrafiek

We hebben een nieuwe drawdowngrafiek aan de prestatiepagina toegevoegd als eerste experimentele bètafunctie. Deze grafiek geeft de grootste daling van je portfolio in de loop der jaren weer.

Dit biedt je de mogelijkheid om in te schatten hoeveel je portfolio is afgenomen in vergelijking met de piekwaarde op een specifiek moment. We zullen deze grafiek binnenkort verder optimaliseren.

Verder hebben we nog meer kleine puntjes verbeterd. Omdat de vorige change log alweer van een tijdje geleden was, hebben we niet alles erin staan.

Week 3 2026 — New in PDT

Discover the latest features, improvements and bug fixes in the Portfolio Dividend Tracker.

app.portfoliodividendtracker.com

Portfolio

Transactie: Nee

Portfoliowaarde: € 495.500

Korte AI development (PDT) update

In de vorige aflevering is Bryan te Beek, hoofddeveloper van PDT, even aan het woord geweest om ons bij te praten over alle AI-ontwikkelingen op het gebied van development. We bellen nu weer met hem. Dat gaan we doen, zolang er wat te melden valt!

Maandag 5 januari staat bij mij voor altijd in de boeken als een kantelpunt op het gebied van AI. Naast het eerste gebruik van ChatGPT (eind 2022) zijn dit de twee ‘aha’-momenten in AI voor mij. Bij de meest recente was de impact het grootste. Dit komt omdat het mijn hobby, werk, bedrijf en beleggingen direct raakt. Ik kan wel zeggen dat ik in de afgelopen twee weken erg onrustig ben geweest. Mentaal ben ik naar het uiterste getrokken, van momenten dat ik dacht dat PDT over twee jaar niet meer zou bestaan tot vol ongeloof. Het is een magische ervaring en ik zit vol energie om hiermee te gaan werken.

Recente ontwikkeling en ervaring

De afgelopen twee weken hebben we flinke stappen gezet in hoe we bouwen én hoe we werken.

We hebben onze tooling opgeschoond en versimpeld: de change log draait bijvoorbeeld nu in PDT, Headway (€ 30 per maand) bleek overbodig. Belangrijker nog: we hebben veel geleerd over procesoptimalisatie en wat er nodig is om AI echt als ‘meewerkende kracht’ in te zetten. Concreet hebben we brokeraanvragen geïmplementeerd: een basis waarmee we broker imports bijna automatisch ‘aan het werk’ kunnen zetten. We zijn er nog niet, maar de versnelling is duidelijk.

De grotere ontwikkeling: anders denken, AI first, ook wel AI native genoemd! PDT is niet alleen een product voor mensen, maar ook een bedrijf dat AI-first kan opereren. We zijn intern al onze processen opnieuw aan het ontwerpen vanuit dat uitgangspunt. Het voelt nog steeds alsof je een ‘driver’ nodig hebt (menselijke richting en keuzes), maar het team kan het werk wél veel sneller verzetten. De grootste uitdaging nu is quality control: dat is voorlopig lastig om volledig te automatiseren.

Onze conclusie tot nu toe: als je als bedrijf echte productiviteitswinst wilt halen met AI, moet je processen veranderen en automatiseren. Alleen iedereen een ChatGPT- of Copilot-account geven levert meestal maar een beperkt effect op; de echte winst zit in AI-first workflows.

Ik zou nu zeggen dat AI (en de tech) verder is dan de mens. We kunnen nog een hoop voordeel behalen door zelf anders te gaan werken.

Volgende week gaan we het hebben over 'n.t.b.'. Rest ons nog één ding: investeer in je kennis! En beleg met beleid.

Word Vriend

Vind je het leuk om ons te steunen als onafhankelijke podcast, gebruik te maken van en mee te denken met de Portfolio Dividend Tracker? Voor € 6,25 per maand krijg je toegang. Zeven dagen gratis proberen!

► Doe mee met Jong Beleggen: PortfolioDividendTracker.com

Pim's portfolio

► Bekijk mijn volledige aandelenportfolio: Portfoliodividendtracker.com/jongbeleggen

JB updates op Instagram

► @JongBeleggen op Instagram: Instagram.com/jongbeleggen